Makaleler » Moda Bakır » Bakır Nerelerde Kullanılır? 8 Kullanım Alanı ve Oranları

Bakır Nerelerde Kullanılır? 8 Kullanım Alanı ve Oranları

Bakır Nerelerde Kullanılır? 8 Kullanım Alanı ve Oranları

Bakır'ın yaygın olmasının nedeni, gümüşten sonra elektriği en iyi ileten metal olması, ısıyı çok hızlı yayması, paslanmaması ve kalitesini kaybetmeden defalarca geri dönüştürülebilmesidir.

Biz Kahramanmaraş'taki atölyemizde yaklaşık 40 yıldır bakır levhayı döverek tepsi, tava ve cezve yapıyoruz. Bakırın sanayideki yeri bizim işimizin çok dışında; ama mutfakta neden hâlâ vazgeçilmez olduğunu her gün tezgâhta görüyoruz. Bu yazıda bakırın kullanım alanlarını önce kısa bir listeyle, sonra her alanın nedeniyle birlikte anlatıyoruz.

Bakırın kullanıldığı 8 alan (kısa liste)

  1. Elektrik ve elektronik: kablolar, motor sargıları, trafolar, devre kartları, telefon ve bilgisayar parçaları
  2. İnşaat ve tesisat: su boruları, doğalgaz bağlantıları, klima ve soğutma boruları, çatı kaplamaları
  3. Ulaşım ve otomotiv: araç kabloları, radyatörler, elektrikli araç motorları ve şarj sistemleri
  4. Sanayi makineleri: ısı değiştiriciler, pompalar, endüstriyel soğutma sistemleri
  5. Yenilenebilir enerji: güneş paneli bağlantıları, rüzgâr türbinleri, batarya sistemleri
  6. Sağlık: hastanelerde kapı kolu ve tutamak gibi sık dokunulan yüzeyler
  7. Alaşımlar: pirinç (bakır + çinko) ve bronz (bakır + kalay) üretimi; musluk, vana, madeni para
  8. Mutfak, dekorasyon ve el sanatları: tencere, tava, cezve, tepsi, sini, süs eşyası
  9. Sofrada ise kalaylı bakır sürahi modelleri ve bardaklar en yaygın örneklerdir.

Bakır en çok hangi sektörde kullanılıyor?

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun (USGS) verilerine göre ABD'de kullanılan bakır ve bakır alaşımı ürünlerin sektörlere dağılımı şöyle (USGS 2017 verisi, Thermo Fisher aracılığıyla):

Sektör Pay Örnek kullanım
Bina ve inşaat %44 Elektrik tesisatı, su ve klima boruları
Ulaşım araçları %19 Araç kabloları, radyatör, elektrik motoru
Elektrik ve elektronik ürünler %18 Kablo, devre kartı, trafo
Tüketici ve genel ürünler %12 Mutfak eşyası, musluk, dekorasyon
Sanayi makineleri %7 Isı değiştirici, pompa, soğutma

Oranlar ülkeden ülkeye değişir, ama tablo genel bir gerçeği gösterir: bakırın büyük kısmı duvarların içinde, kabloların ve boruların içinde kalır. Mutfak ve ev eşyaları toplamın küçük bir dilimidir.

Bakır neden bu kadar çok yerde kullanılıyor?

Özellik Ne anlama gelir Nerede işe yarar
Elektrik iletkenliği Gümüşten sonra en iyi ileten metal; gümüşten çok daha ucuz Kablolar, motorlar, elektronik
Isı iletkenliği Yaklaşık 401 W/m·K; paslanmaz çeliğin 15–30 katı (MachineMFG) Radyatör, klima, tencere ve tava
Paslanmama Demir gibi paslanmaz; zamanla üzerinde koruyucu bir patina tabakası oluşur Su boruları, çatı kaplamaları
Kolay şekil alma Çekiçle dövülebilir, ince tel hâline çekilebilir Tel, boru, el sanatları
Geri dönüşüm Kalite kaybı olmadan tekrar tekrar eritilip kullanılabilir Hurda bakırın sanayiye geri dönmesi
Bakterilere karşı etki ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) 2008'de bakır, pirinç ve bronz yüzeylerin düzenli temizlendiğinde belirli bakterilerin %99,9'undan fazlasını 2 saat içinde öldürdüğü beyanını onayladı (Copper Development Association) Hastane kapı kolları ve tutamaklar

Son madde için bir not: EPA bu yüzeyleri standart hijyen kurallarının yerine değil, yanında kullanılacak bir destek olarak tanımlıyor. Bakırın sağlıkla ilgili bundan ötesine giden iddialarına temkinli yaklaşmak gerekir.

Bakırın kullanım alanları tek tek

1. Elektrik ve elektronik

Evdeki elektrik kablolarından telefonunuzun içindeki devreye kadar akımı taşıyan metal çoğunlukla bakırdır. Gümüş daha iyi iletir ama çok pahalıdır; alüminyum daha ucuzdur ama daha az iletir ve daha kalın kablo gerektirir. Bakır bu ikisinin arasındaki en dengeli seçenektir.

2. İnşaat ve tesisat

Su ve doğalgaz boruları, klima ve soğutma hatları ile bazı tarihi binaların çatıları bakırdandır. Paslanmadığı ve uzun ömürlü olduğu için duvarın içine bir kez döşenip yıllarca dokunulmaz.

3. Ulaşım ve otomotiv

Bir otomobilde kilometrelerce uzunlukta kablo, radyatör ve elektrik motorları bulunur. Elektrikli araçlar, motorları ve şarj sistemleri nedeniyle benzinli araçlara göre çok daha fazla bakır kullanır.

4. Sanayi makineleri

Isıyı hızlı taşıdığı için fabrikalardaki ısı değiştiriciler, soğutma sistemleri ve pompalar bakır ya da bakır alaşımlarıyla yapılır.

5. Yenilenebilir enerji

Güneş panellerinin bağlantıları, rüzgâr türbinlerinin jeneratörleri ve enerji depolama sistemleri bakır kablo ve sargılara ihtiyaç duyar. Bu yüzden temiz enerjiye geçiş bakıra olan talebi artırıyor.

6. Sağlık

Hastanelerde kapı kolu, yatak korkuluğu ve tutamak gibi sık dokunulan yüzeylerde bakır alaşımları kullanılır. Amaç, yüzeyde biriken bakteri miktarını azaltmaktır.

7. Alaşımlar: pirinç ve bronz

Bakır çinkoyla karışınca pirinç, kalayla karışınca bronz olur. Musluk ve vanalar, müzik aletleri, madeni paralar ve heykeller bu alaşımlardan yapılır. Piyasada bakır sanılarak satılan sarımsı ürünlerin bir kısmı da aslında pirinçtir.

8. Mutfak, dekorasyon ve el sanatları

Bizim işimiz bu alan. Bakır ısıyı tabana ve kenarlara hızlı ve eşit yaydığı için cezvede kahve, tavada yumurta, fırın tepsisinde baklava daha dengeli pişer. Yiyecek değen yüzeyler mutlaka kalayla kaplanır; çünkü bakır, asitli yiyecekle doğrudan temas ettiğinde yiyeceğe geçebilir. Atölyemizde bu işi sadece kalaylamayla ilgilenen ustamız yapar. Tepsi, sini ve süs eşyalarında ise bakırın el dövmesi ve kalem işiyle şekillenebilmesi öne çıkar.

Mutfakta kullanılan bakır ürünleri bakır tepsiler, bakır tavalar, bakır cezveler ve bakır tencereler kategorilerimizde görebilirsiniz. Kalay konusunu Kalaysız Bakır Zehirler mi? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Türkiye'de bakır nerede çıkarılıyor?

Türkiye'nin bilinen başlıca bakır yatakları Karadeniz'dedir. Artvin'deki Murgul, 1940'lardan beri modern yöntemlerle işletilen en eski yataklardan biridir; Rize'deki Çayeli madeni ise 1994'te üretime başlamıştır (Bloomberg HT). Kahramanmaraş bakır madeniyle değil, bakır işçiliğiyle bilinir: Maraş Bakır El İşlemesi 23 Mart 2023'te coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir.

Ödev için kısa cevap

Bakır; elektrik kablolarında, elektronik cihazlarda, su ve doğalgaz borularında, otomobillerde, sanayi makinelerinde, güneş ve rüzgâr enerjisi sistemlerinde, pirinç ve bronz alaşımlarında, mutfak eşyalarında (cezve, tencere, tepsi) ve süs eşyalarında kullanılır. Elektriği ve ısıyı çok iyi ilettiği, paslanmadığı, kolay şekil aldığı ve geri dönüştürülebildiği için tercih edilir.

Sıkça sorulan sorular

Bakır en çok nerede kullanılır?

En büyük pay bina ve inşaattadır: elektrik tesisatı ile su ve klima boruları. ABD verilerine göre bakırın yaklaşık %44'ü bu alanda kullanılır; onu ulaşım araçları ve elektrik-elektronik ürünler izler.

Bakır neden elektrik kablolarında kullanılır?

Gümüşten sonra elektriği en iyi ileten metal olduğu ve gümüşten çok daha ucuz olduğu için. Kolayca ince tel hâline getirilebilmesi de avantajdır.

Bakır madeni ne işe yarar?

Madenden çıkarılan bakır cevheri saflaştırılarak levha, tel ve boru hâline getirilir. Bu ham bakır elektrik, inşaat, otomotiv, sanayi ve mutfak eşyası üretiminde kullanılır.

Bakır paslanır mı?

Hayır, demir gibi paslanmaz. Zamanla havayla tepkimeye girip kararır ya da yeşilimsi bir patina tabakası oluşturur. Bu tabaka metali korur.

Mutfakta bakır neden kullanılır?

Isıyı hızlı ve eşit yaydığı için. Yiyecek değen yüzeylerin kalaylı olması gerekir; kalaysız bakır asitli yiyeceklerle doğrudan temas etmemelidir.

Bakır geri dönüştürülebilir mi?

Evet. Bakır kalitesini kaybetmeden tekrar tekrar eritilip kullanılabilir. Hurda bakırın değerli olmasının nedeni budur.

Alışveriş Yorumları

Yorum / Soru ekleyebilmek için üye olmanız gerekmektedir.

Alışveriş Sepetim