Makaleler » Moda Bakır » Bakır Tava Nasıl Kalaylanır? Adım Adım Kalaylama Süreci

Bakır Tava Nasıl Kalaylanır? Adım Adım Kalaylama Süreci

Bakır Tava Nasıl Kalaylanır? Adım Adım Kalaylama Süreci

Kısa cevap: Bakır tava beş adımda kalaylanır: tava çekiçle doğrultulur, eski kalay ve oksit kostik-asit banyosuyla temizlenir, tava harlı ateşte 250-300 °C'ye ısıtılır, yüzeye nişadır serpilip eritilmiş kurşunsuz saf kalay pamukla her noktaya yayılır, tava soğuk suya daldırılıp kurutulur. İşlem yüksek ısı, nişadır dumanı ve el alışkanlığı istediği için evde yapılması önerilmez; kalay ne zaman yenilenir sorusunun cevabı ise kullanıma bağlıdır: kalayın altından bakırın kızıl rengi görünmeye başladığında. Aşağıda Hayri Usta'nın atölyemizde uyguladığı süreci ve evde kalaylama sorusunun dürüst cevabını bulacaksınız.

Bakır Tava Neden Kalaylanır?

Çıplak bakır, domates, limon ve yoğurt gibi asitli gıdayla doğrudan temas etmemelidir; bu yüzden yemekle temas eden iç yüzey kalayla kaplanır. Kalay, bakırla yemek arasında koruyucu bir tabakadır: gıdaya tat vermez, yapışmayı azaltır ve aşındığında yenilenir. Kalayın aşınması tavanın bittiği anlamına gelmez; bakır gövde yüz yıl dayanır, kalay ise yenilenen bir kaplamadır. Kalaylı ve kalaysız bakırın sağlık tarafını bakır tava sağlıklı mı yazımızda kaynaklarıyla anlattık.

Piyasada "kalay gerektirmez" diye satılan çelik astarlı ve kaplamalı ürünler ayrı bir sınıftır; gerçek Maraş işi bakır tava kalaylıdır ve dönem dönem kalaylanır. Elinizdeki tavanın gerçek bakır olup olmadığını gerçek bakır tava nasıl anlaşılır yazımızdaki testlerle öğrenebilirsiniz.

Bakır Tava Nasıl Kalaylanır? Atölyede Adım Adım

Kahramanmaraş'taki atölyemizde kalaylamayı Hayri Usta yapar. Süreç, ustadan ustaya küçük farklarla, Maraş'ta yüzyıllardır aynıdır.

1. Doğrultma

Kullanılmış tavanın tabanı çoğu zaman hafif göbek yapmış, kenarı çarpılmıştır. Kalaylamadan önce tava örs üstünde çekiçle doğrultulur; kalayın yüzeye eşit dağılması için tabanın düz olması şarttır. Kulpları gevşemiş tavalar bu aşamada sıkılır.

2. Temizlik: kostik ve asit banyosu

Eski kalay kalıntısı, yağ ve oksit tabakası kostik ve asit banyosuyla alınır. Bakır, kızıl rengine dönene kadar temizlenir; üstünde yağ ya da oksit kalan yere kalay tutmaz. Bu, kalaylamanın en çok vakit alan adımıdır ve evde yapılamamasının ilk sebebidir.

3. Isıtma: 250-300 °C

Tava harlı ocak ateşinde yaklaşık 250-300 °C'ye kadar ısıtılır. Kalay 232 °C civarında erir; bakırın bu sıcaklığı tabanın her yerinde eşit tutması gerekir. Sıcaklık azsa kalay yayılmaz, fazlaysa yanar ve kararır. Doğru ısıyı usta tavanın renginden ve kalayın akışından anlar.

4. Nişadır ve saf kalay

Isınan yüzeye nişadır (amonyum klorür) serpilir; nişadır bakır yüzeyindeki son oksidi alır ve kalayın metale tutunmasını sağlar. Ardından kurşunsuz saf çubuk kalay tavaya sürülür, eriyen kalay pamuk ya da üstüpüyle tavanın her noktasına, köşelere ve kulp diplerine kadar yayılır. Kalay ayna gibi parladığında yayma tamamlanır. Atölyemizde yalnızca kurşunsuz saf kalay kullanılır; kurşun karışımlı ucuz kalay sağlık için kabul edilemez.

5. Soğutma ve kurutma

Kalaylanan tava hazırda bekleyen soğuk suya daldırılır; ani soğuma kalayı sabitler. Sonra kurumaya bırakılır. Kuruyan tava ilk kullanımdan önce yıkanır ve içinde süt kaynatılır; ilk kullanım kurallarını bakır tava nasıl kullanılır yazımızda anlattık.

Evde Bakır Tava Kalaylama Yapılır mı?

"Evde bakır kalaylama nasıl olur" en çok sorulan sorulardan biri; dürüst cevap, yapılabilir ama yapılmamalı. Nedenleri:

  • Isı: Ev ocağı 27 cm bir tavanın tamamını 250-300 °C'de eşit tutamaz; kalay bir yerde erir, bir yerde donar.
  • Nişadır dumanı: Nişadır ısınınca keskin amonyak ve hidroklorik asit buharı çıkarır; atölyede davlumbaz altında çalışılır, mutfakta solunur.
  • Temizlik: Eski kalay ve oksit kostik-asit banyosu olmadan çıkmaz; üstüne sürülen yeni kalay tutmaz, ilk yıkamada kalkar.
  • Malzeme: İnternette satılan "kalaylama tozu" ve kalay külçelerinin saflığı belirsizdir; kurşunlu kalay yemek kabına sürülmez.
  • Yanık: 300 °C'deki tava ve eriyik kalay ciddi yanık riskidir.

Bu yüzden kalaylamayı bir kalaycıya ya da üreticisine götürmek hem daha güvenli hem de daha pratiktir. Kalaylama ücretlerini ve nerede kalaylatılacağını bakır kalaylama fiyatları yazımızda anlattık.

Bakır Tava Ne Zaman Kalaylanır?

Kesin bir süre yoktur; her gün kullanılan sahanla ayda bir çıkan kavurma tavasının kalayı aynı hızda aşınmaz. Üç işarete bakın: kalayın altından bakırın kızıl-turuncu rengi görünmeye başlamışsa, iç yüzeyde derin çizik ve siyah lekeler oluşmuşsa, yemekte metal tadı alınıyorsa kalay vakti gelmiştir. Küçük bir kızıl leke acil değildir; asitli yemek pişirmeden kalaycıya götürülecek güne kadar kullanılabilir. Ayrıntılar: bakır kalaylama ne zaman yapılmalı.

Kalayın Ömrünü Uzatan Alışkanlıklar

  • Boş tava ateşte bırakılmaz; kalay 232 °C'de erir.
  • Ateş kısık ya da orta tutulur; bakır zaten hızlı ısınır.
  • Tahta ya da silikon kaşık kullanılır; metal tel ve kazıyıcı iç yüzeye sürülmez.
  • Asitli yemek piştikten sonra tavada bekletilmez.
  • Elde yıkanır, bulaşık makinesine girmez, hemen kurulanır. Temizlik: bakır tava nasıl temizlenir.

Atölyemizde ürettiğimiz tava ve sahanlar 1-1,5 mm bakır levhadan dövülür ve ilk kalayı Hayri Usta'nın elinden çıkar; modelleri bakır tava kategorimizde, üretim ve kalaylama atölyesini Moda Bakır imalathanesi sayfasında görebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bakır tava nasıl kalaylanır?

Tava doğrultulur, kostik-asit banyosuyla temizlenir, 250-300 °C'ye ısıtılır, nişadır serpilip eritilmiş kurşunsuz saf kalay pamukla yayılır, soğuk suya daldırılıp kurutulur.

Evde bakır kalaylama yapılır mı?

Önerilmez. Ev ocağı tavayı eşit ısıtamaz, nişadır dumanı zararlıdır, eski kalay asit banyosu olmadan çıkmaz ve yanık riski yüksektir. Kalaycıya ya da üreticisine götürün.

Bakır kalaylama tozu nedir?

Nişadır (amonyum klorür) tozudur; ısınan bakır yüzeyindeki oksidi alıp kalayın tutunmasını sağlar. Isınınca keskin duman çıkardığı için havalandırmalı atölyede kullanılır.

Bakır tava ne zaman kalaylanır?

Kullanıma bağlıdır. Kalayın altından bakırın kızıl rengi görünmeye başladığında, iç yüzeyde derin çizik ve siyah leke oluştuğunda ya da yemekte metal tadı alındığında.

Kalaylama hangi kalayla yapılmalı?

Kurşunsuz saf kalayla. Kurşun karışımlı ucuz kalay yemek kabında kullanılmaz; atölyemizde yalnızca kurşunsuz saf kalay kullanılır.

Kalaylanan tava ilk kullanımda ne yapılır?

Ilık suyla yıkanır, içinde kısık ateşte süt kaynatılır, durulanıp kurulanır; sonra her yemeğe hazırdır.

Bu yazı, 1986'dan beri Kahramanmaraş'ta bakır üreten ve kalaylayan Moda Bakır atölyesinin kalay ustası Hayri Usta'nın anlatımıyla hazırlanmıştır.

Alışveriş Yorumları

Yorum / Soru ekleyebilmek için üye olmanız gerekmektedir.

Alışveriş Sepetim