Kısa cevap: Gerçek bakır tava dört dakikada anlaşılır: mıknatıs yapışmaz, tava aynı ölçüdeki çelikten belirgin ağırdır, dış yüzey kızıl-turuncudur ve kazındığında altından gri metal çıkmaz, iç yüzeydeki kalay mat gümüşi renktedir ve el dövmesi ürünlerde çekiç izleri birbirinin aynı değildir. "Dışı bakır içi çelik" ya da bakır renkli boyalı tavalar bu testlerin en az birinde ele verir. Aşağıda her testi nasıl yapacağınızı ve sahanlarda nelere bakacağınızı anlattık.
Gerçek Bakır Tava Nasıl Anlaşılır?
Bakır tava arayan müşterinin en büyük korkusu, bakır parası verip bakır görünümlü çelik almaktır. Haklı bir korku: pazarda, internette ve bazı mağazalarda dışı bakır kaplı, içi çelik veya alüminyum tavalar "bakır tava" adıyla satılıyor. Kahramanmaraş'taki atölyemizde 1986'dan beri tava dövüyoruz; müşterilerimiz başka yerden aldıkları tavaları kalaylatmak için getirdiğinde ilk işimiz bu testleri yapmaktır. Hepsini evde, alet gerektirmeden yapabilirsiniz. Genel bakır ürünleri için testlerin kısa listesi gerçek bakır nasıl anlaşılır yazımızda; burada tava ve sahana özel ayrıntılar var.
1. Mıknatıs testi
Bakır manyetik değildir. Buzdolabı mıknatısını tavanın tabanına ve kenarına tutun; yapışıyorsa gövde çeliktir, bakır yalnızca kaplamadır. Dikkat: alüminyum da mıknatıs tutmaz, bu yüzden mıknatıs testi tek başına yetmez; ağırlık testiyle birlikte yapılır. Yalnızca tabanına indüksiyon için çelik disk eklenmiş ithal tavalarda mıknatıs tabana yapışır, kenara yapışmaz; bunlar gerçek bakırdır ama elde dövülmemiştir.
2. Ağırlık ve kalınlık testi
Bakırın yoğunluğu 8,96 g/cm³'tür; çelikten yaklaşık yüzde 14, alüminyumdan üç kat ağırdır. 1 mm levhadan dövülmüş 22 cm bir tava elde tok ve ağır durur; aynı ölçüde bakır kaplama alüminyum tava tüy gibidir. Kenar kalınlığına da bakın: gerçek dövme tavanın kenarı en az 1 mm'dir ve parmakla bastırıldığında esnemez. Atölyemizde tava ve sahanlar 1-1,5 mm bakır levhadan dövülür.
3. Renk ve kazıma testi
Gerçek bakır kızıl-turuncu renktedir; bakır boya ise sarıya ya da pembeye çalar ve her yerde aynı tondadır. Kesin test tavanın alt kenarında, görünmeyen bir noktada yapılır: bıçak ucuyla hafif kazıyın. Kaplamaysa altından gri (çelik) ya da beyaz-gümüş (alüminyum) metal çıkar; gerçek bakırda kazınan yer yine bakır rengidir, yalnızca parlar. Eski bakırda yüzey koyu kahverengi ya da yeşilimsi patina tutar; bu bakırın sahte olduğunu değil, yıllanmış olduğunu gösterir.
4. Kalay testi: iç yüzey
Gerçek Maraş işi bakır tavanın içi kalaylıdır. Kalay mat gümüşi renktedir, parlak krom gibi aynalı değildir; parmakla dokunulduğunda hafif pürüzlü hissedilir ve ilk kullanımlarda yüzeyde ince silme izleri görünür. İçi aynalı parlak ve dikişsiz görünen "bakır tava" çelik astarlıdır; teflon gibi siyah ya da seramik gibi beyaz kaplama varsa tava bakır tava değildir. Kalayın sağlığa etkisini bakır tava sağlıklı mı yazımızda, kalaylamanın nasıl yapıldığını bakır tava nasıl kalaylanır yazımızda anlattık.
5. Çekiç izi ve ses testi
El dövmesi tavada çekiç izleri farklı boyutlarda ve düzensizdir; makinede basılmış "dövme görünümlü" desende izler birbirinin aynıdır ve sıralıdır. Tavayı parmakla asılı tutup kenarına vurun: kalın bakır tok ve kısa ses verir, ince kaplama tava teneke gibi çınlar. Dövme tavanın tabanı kenarından kalındır; bu, ustanın ısıyı taşıyacak yere metali bırakmasıdır. Atölyedeki dövme işini bakır tava nasıl üretilir sayfasında video ile gösterdik.
Sahte ve Yanıltıcı Bakır Tava Türleri
| Ürün | Nasıl satılır | Hangi test yakalar |
|---|---|---|
| Bakır renkli boyalı çelik/alüminyum | "Bakır tava", içi teflon veya seramik | Mıknatıs (çelik), ağırlık (alüminyum), kazıma |
| Dışı bakır kaplama, içi çelik | "Bakır kaplama", "copper look" | Mıknatıs, kazıma, ağırlık |
| İnce pres bakır (0,5-0,8 mm) | Gerçek bakır ama dekoratif | Kenar esner, ses çınlar, kalay yok |
| Dövme görünümlü makine deseni | "El dövmesi" diye | Aynı boyutlu sıralı izler |
| Gerçek el dövmesi kalaylı bakır | Üreticiden, mm ve ağırlık bilgisiyle | Hepsini geçer |
Gerçek Bakır Sahan Nasıl Anlaşılır?
Sahan için testler aynıdır; bir ek nokta vardır. Kulplara bakın: gerçek sahanda kulp kalın pirinç ya da bakırdır; ince sacdan kesilip nokta kaynakla tutturulmuş kulp seri üretimin işaretidir. Kahvaltı sahanı ve yumurta tavası ölçüleri için bakır tava alırken dikkat edilmesi gerekenler yazımıza bakın.
Satın Alırken Üreticiye Sorulacaklar
- Levha kalınlığı kaç mm? (Söyleyemeyen satıcı üretici değildir.)
- Tavanın ağırlığı kaç gram?
- Kalay kurşunsuz saf kalay mı?
- Kalay aşınınca yeniden kalaylıyor musunuz?
- Elde mi dövüldü, preste mi basıldı?
Bu beş sorunun cevabı ürün sayfasında yazıyorsa test yapmanıza gerek kalmaz. Bakır tava kategorimizdeki her üründe ölçü ve iç yüzey bilgisi bulunur; örneğin iç dış kalaylı bakır tava 22 cm sayfasında kalayın içte ve dışta olduğu yazar. Marka karşılaştırması için en iyi bakır tava hangisi yazımızı okuyun.
Sıkça Sorulan Sorular
Gerçek bakır tava nasıl anlaşılır?
Mıknatıs yapışmaz, aynı ölçüdeki çelikten ağırdır, kazındığında altından gri metal çıkmaz, içi mat gümüşi kalaylıdır ve el dövmesinde çekiç izleri düzensizdir.
Mıknatıs bakır tavaya yapışır mı?
Hayır. Yapışıyorsa gövde çeliktir. Yalnızca tabanına indüksiyon diski eklenmiş ithal bakır tavalarda tabana yapışır, kenara yapışmaz.
Dışı bakır içi çelik tava gerçek bakır mıdır?
Hayır. İnce bakır kaplama ısı iletimini sağlamaz; tava çelik tava gibi pişirir.
Gerçek bakır sahan nasıl anlaşılır?
Tava testlerine ek olarak kulp kalın pirinç ya da bakırdır, ince sac kulp ve nokta kaynak seri üretim işaretidir.
Bakır tavanın içi neden gümüş renginde?
İçi kurşunsuz saf kalayla kaplıdır. Kalay mat gümüşi görünür; aynalı parlak iç yüzey çelik astardır.
Kızıl bakır tava ile sarı bakır farkı nedir?
Mutfak kapları kızıl bakırdan yapılır. Sarı bakır denilen pirinç, bakır-çinko alaşımıdır; daha açık sarıdır ve tava yapımında kullanılmaz.
Bu yazı, 1986'dan beri Kahramanmaraş'ta bakır tava üreten ve kalaylayan Moda Bakır atölyesinin ustaları tarafından hazırlanmıştır.