Kısa cevap: Yeni alınan bakır tava ilk kullanımdan önce ılık suyla yıkanır, içinde kısık ateşte süt kaynatılır, süt dökülüp tava durulanır; ondan sonra her yemeğe hazırdır. Kullanımda üç kural vardır: ocak kısık ya da orta olur (bakır ısıyı çelikten çok daha hızlı alır), tava boşken ateşte bekletilmez (içindeki kalay 232 °C civarında erir) ve tava elde yıkanır, bulaşık makinesine girmez. Gazlı ve elektrikli ocakta kullanılır; indüksiyon ocakta çalışmaz. Aşağıda ilk kullanımı, günlük kullanımı, yapışma ve kararma sorunlarını Kahramanmaraş atölyemizin tecrübesiyle anlattık.
Bakır Tava Nasıl Kullanılır? Önce İlk Kullanım
Bakır tava ve sahan, doğru kullanıldığında onlarca yıl mutfakta kalır; yanlış kullanıldığında ilk ayda kalayı aşınır ya da tabanı kararır. Müşterilerimizden gelen soruların çoğu ilk haftaya aittir: "Yeni aldım, ne yapmalıyım?", "Yumurta yapıştı", "İçi lekelendi". Hepsinin cevabı birkaç basit alışkanlıktır.
Yeni alınan bakır tava ilk kullanımdan önce ne yapılmalı?
- Yıkayın: Ilık su ve yumuşak süngerle, az bulaşık deterjanıyla içini dışını yıkayın; atölye tozunu ve parlatma kalıntısını alır. Tel ve sert sünger kullanmayın.
- Süt kaynatın: Tavanın yarısına kadar süt koyun, kısık ateşte kaynatın, bir iki dakika kaynadıktan sonra ocaktan alın ve sütü dökün. Ustaların anlatımıyla kaynayan süt yeni kalayı "doyurur": kalayın hafif metal kokusunu alır ve ilk yemeğin yapışmasını azaltır. Bu, Maraş'ta nesillerdir uygulanan yöntemdir; atölyemizde de ilk kullanım için bunu öneriyoruz.
- Durulayıp kurulayın: Ilık suyla durulayın, bezle kurulayın. Tava hazırdır.
Sütü kaynatırken ocağı kısık tutun; bakır ısıyı hızlı aldığı için süt çabuk taşar. İlk birkaç kullanımda kalay yüzeyi hafif matlaşır ve bulutlanır; bu normaldir, kalayın oturmasıdır, aşınma değildir.
Günlük Kullanım: Ateş, Yağ, Kaşık
Hangi ocakta kullanılır?
Bakır tava gazlı ocakta, elektrikli rezistanslı ocakta ve cam seramik ocakta kullanılır. İndüksiyon ocakta çalışmaz; indüksiyon manyetik metal ister, bakır manyetik değildir. İndüksiyon ocağı olan evlerde bakır tava ancak ocağın üstüne konan çelik adaptör diskle kullanılabilir; bu durumda bakırın hızlı ısı tepkisinin bir kısmı kaybolur.
Ateş kısık ya da orta olmalı
Bakır, ısıyı paslanmaz çeliğin yaklaşık 25 katı hızla iletir. Çelik tavada alıştığınız "yüksek ateş" bakırda gereksizdir ve zararlıdır: yemek dışarıdan yanar, kalay zorlanır. Kısık ateşte başlayın; tava 1-2 dakikada ısınır. Sahanda yumurta, menemen, kuymak, sos ve kavurmanın hepsi kısık-orta ateşte yapılır. Tek istisna sac kavurma tavasıdır; o yüksek ateş ve odun ateşi için yapılmıştır.
Boş tava ateşte bekletilmez
Kalaylı tavanın tek kesin yasağı budur. İçinde yağ ya da yemek olmayan tava ocakta unutulursa kalay 232 °C civarında erimeye başlar, yüzeyde kabarma ve akma olur. Yağı tava ısınmadan önce koyun; kavurmada et ve sebze yağ ısınır ısınmaz girsin.
Metal kaşık kullanılır mı?
Tahta ya da silikon kaşık tercih edin. Kalay yumuşak bir metaldir; metal kaşıkla sert kazıma çizik bırakır, bıçakla tavada kesmek kalayı açar. Çizik sağlık sorunu değildir ama kalayın ömrünü kısaltır.
Bakır Tava Yapışır mı? Yumurta Neden Yapışır?
Kalaylı bakır tava teflon değildir; yağsız ve soğuk tavaya kırılan yumurta yapışır. Yapışmaması için sıra şöyledir: tava kısık ateşte ısınır, yağ eklenir, yağ ısınınca yumurta kırılır ve ateş kısık kalır. Bu sırayla yumurta tavadan kayarak çıkar. Yumurta yapışıyorsa sebep üçünden biridir: tava soğukken kırılmıştır, yağ azdır ya da ateş yüksektir. Yumurtanın bakırda bazen yeşil iz bırakmasının sebebi farklıdır; onu bakır sahanda yumurta neden yeşil olur yazımızda açıkladık.
Bakır Sahanda Ne Pişirilir?
Bakır sahanın asıl işi, ısıyı hızla alıp eşit dağıtmak ve ocaktan sofraya olduğu gibi gitmektir. Sahanda yumurta, sucuklu yumurta, menemen, kuymak ve mıhlama, peynirli pide üstü, kavurma ısıtma, köfte ve mücver sahanın yemekleridir. Mıhlama tariflerini mıhlama ve kuymak yazımızda topladık. Kahvaltı için 16-18 cm bakır yumurta sahanı yeterlidir; ölçü ve model seçimini bakır tava alırken dikkat edilmesi gerekenler yazımızda tablo halinde verdik. Bütün sahan ve tava modelleri bakır sahan kategorimizdedir.
Bakır tavada ne pişirilmez?
Kalaylı tavada her yemek pişer; dikkat edilecek olan asitli yemeklerin tavada bekletilmemesidir. Domatesli menemen, limonlu sos ve sirkeli yemek pişer, ama pişince tavada saatlerce durmaz, tabağa alınır. Kalaysız bakırda asitli yemek pişirilmez; ayrıntılar bakır tava sağlıklı mı yazımızda.
Yıkama ve Saklama
Bakır tava bulaşık makinesine girmez: makine deterjanı kalayı matlaştırır ve bakırın dışını lekeler, yüksek sıcaklık kulp bağlantılarını zorlar. Elde, ılık suyla ve yumuşak süngerle yıkanır; tel, çelik yünü ve toz ovma maddesi iç yüzeyde kullanılmaz. Yıkadıktan sonra hemen kurulanır; ıslak bırakılan bakırın dışında su lekesi, içinde beyaz kalay lekesi oluşur. Dış yüzey zamanla kararır; bu kullanımın doğal sonucudur, limon ve tuzla ya da sirke-un macunuyla açılır. İç yüzeydeki kalay limonla ovulmaz. Temizlik ve parlatma yöntemleri bakır tava nasıl temizlenir yazımızda ayrıntılı anlatıldı.
Kalay Ne Zaman Yenilenir?
Kalayın ömrü kullanım sıklığına bağlıdır; her gün kullanılan sahanla haftada bir çıkan kavurma tavasının süresi aynı değildir. İşaret bellidir: kalayın altından bakırın kızıl rengi görünmeye başladığında tava yeniden kalaylanır. Bu, tavanın bittiği anlamına gelmez; kalay yenilenir, tava sıfır gibi olur. Ne zaman kalaylanacağını bakır kalaylama ne zaman yapılmalı yazımızda, kalaylamanın nasıl yapıldığını bakır tava nasıl kalaylanır yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yeni alınan bakır tava ilk kullanımdan önce ne yapılmalı?
Ilık su ve yumuşak süngerle yıkanır, içinde kısık ateşte süt kaynatılır, süt dökülüp tava durulanır ve kurulanır. Sonra her yemeğe hazırdır.
Bakır tava indüksiyon ocakta kullanılır mı?
Hayır. Bakır manyetik olmadığı için indüksiyon ocak bakır tavayı ısıtmaz. Gazlı, elektrikli ve cam seramik ocakta kullanılır.
Bakır tava yapışır mı?
Soğuk ve yağsız tavada yapışır. Tava kısık ateşte ısıtılıp yağ eklendikten sonra yemek konursa yapışmaz.
Bakır tava bulaşık makinesinde yıkanır mı?
Hayır. Makine deterjanı kalayı matlaştırır ve bakırı lekeler. Elde, ılık suyla yıkanıp hemen kurulanır.
Bakır tava hangi ateşte kullanılır?
Kısık ya da orta ateşte. Bakır ısıyı çok hızlı aldığı için yüksek ateş gereksizdir ve kalayı yıpratır.
Bakır tavada domatesli yemek pişirilir mi?
Kalaylı tavada pişirilir; yemek piştikten sonra tavada bekletilmez, tabağa alınır. Kalaysız bakırda asitli yemek pişirilmez.
Bakır tava neden kararır?
Bakırın dış yüzeyi ısı ve havayla doğal olarak koyulaşır. Limon-tuz ya da sirke-un macunuyla açılır; iç yüzeydeki kalay ovulmaz.
Bu rehber, 1986'dan beri Kahramanmaraş'ta bakır tava üreten ve kalaylayan Moda Bakır atölyesinin ustaları tarafından hazırlanmıştır.