Kısa cevap: En iyi bakır tava bir marka adıyla değil, dört ölçütle belirlenir: gövde gerçek bakır olmalı (kaplama değil), levha kalınlığı en az 1 mm olmalı, iç yüzey kurşunsuz saf kalayla kaplanmalı ve kap elde dövülmüş olmalıdır. Bu dördünü sağlayan bir tava, kalayı aşındıkça yenilenerek onlarca yıl kullanılır. Kahramanmaraş atölyemizde ürettiğimiz tavalar 1-1,5 mm bakır levhadan elde dövülür ve içi kurşunsuz saf kalayla kaplanır; aşağıda hangi tavanın hangi mutfağa uyduğunu ölçüleriyle anlattık.
En İyi Bakır Tava Hangisi? Marka Değil, Dört Ölçüt
"En iyi bakır tava markası hangisi" diye arayan herkes aynı şeyi öğrenmek ister: parasını verdiği tava gerçekten bakır mı, kaç yıl dayanır ve yemeği daha iyi pişirir mi? Marka listeleri bu soruya cevap vermez, çünkü aynı markanın 0,6 mm preslenmiş tavasıyla 1,5 mm dövme tavası arasında dağlar kadar fark vardır. Biz 1986'dan beri bakır tava yapan bir atölyeyiz; bu yazıda markaları değil, tavayı iyi yapan şeyleri anlatıyoruz. Elinizdeki ya da beğendiğiniz tavayı bu dört ölçüte göre değerlendirin.
1. Gövde gerçek bakır mı?
Piyasada "bakır tava" diye satılan ürünlerin bir kısmı bakır görünümlü çelik veya alüminyum tavadır; dışına ince bir bakır tabaka ya da bakır rengi boya uygulanmıştır. Bu tavalar bakırın ısı iletimini vermez. Kontrolü basittir: mıknatıs gerçek bakıra yapışmaz, gerçek bakır aynı ölçüdeki çelikten belirgin ağırdır ve kazındığında altından gri metal çıkmaz. Ayrıntılı testler gerçek bakır tava nasıl anlaşılır yazımızda.
2. Levha kalınlığı kaç mm?
Bakır tavanın bütün üstünlüğü kalınlıkta saklıdır. Bakır, ısıyı paslanmaz çeliğin yaklaşık 25 katı hızla iletir; ama levha inceyse ısıyı tutamaz, ocağın üstünde sıcak nokta oluşur ve tava kolay eğilir. Kalın levha ısıyı tabanın her yerine eşit yayar ve ocak kısıldığında sıcaklığı hemen düşürür; sos, kavurma ve yumurta bu yüzden bakırda daha iyi olur. Atölyemizde tava ve sahanlar 1-1,5 mm bakır levhadan dövülür; büyük sac tavalarda kalın, küçük yumurta tavalarında daha ince levha kullanırız, çünkü 14-16 cm'lik bir tavada fazla kalınlık yalnızca ağırlık demektir. 1 mm'nin altındaki tavalar dekoratif sınıfa girer; günlük pişirme için önermiyoruz.
3. İç yüzey kalaylı mı, çelik mi?
Çıplak bakır asitli gıdayla doğrudan temas etmemelidir; bu yüzden yemekle temas eden iç yüzey kaplanır. İki yöntem vardır. Geleneksel yöntem kalaydır: kurşunsuz saf kalay bakırın üstüne ince bir tabaka olarak çekilir, yapışmayı azaltır, aşındığında yeniden kalaylanır. İthal profesyonel tavalarda ise iç yüzeye paslanmaz çelik astar bağlanır; çelik aşınmaz ama bakırın ısı tepkisini bir miktar yavaşlatır ve yıprandığında yenilenemez. Kalaylı tavanın tek kuralı, boş halde yüksek ateşte bırakılmamasıdır; kalay 232 °C civarında erir. Sağlık tarafını bakır tava sağlıklı mı yazımızda kaynaklarıyla açıkladık.
4. El dövmesi mi, pres mi?
Pres tava, levhanın kalıpta tek seferde çekilmesiyle yapılır; her yeri aynı incelikte olur ve kenarlar çabuk bükülür. El dövmesinde usta levhayı çekiçle şekillendirir; dövme bakırı sıkıştırıp sertleştirir, taban kalın kalır, yüzeydeki çekiç izleri ısıyı daha geniş alana yayar. Dövme tava elde daha ağır durur ve kenarına vurulduğunda tok ses verir. Tavalarımızın atölyede nasıl dövüldüğünü bakır tava nasıl üretilir sayfasında videoyla gösterdik.
Bakır Tava Türleri Karşılaştırması
| Tava türü | Kalınlık | İç yüzey | Isı tepkisi | Ömür | Kime uygun |
|---|---|---|---|---|---|
| El dövmesi kalaylı bakır (Maraş işi) | 1-1,5 mm | Kurşunsuz saf kalay | Çok hızlı, eşit | Onlarca yıl; kalay yenilenir | Ev mutfağı, kahvaltı, kavurma, sos |
| İthal çelik astarlı bakır | 2-2,5 mm | Paslanmaz çelik | Hızlı | Uzun; astar yenilenmez | Profesyonel mutfak, yüksek bütçe |
| Pres kalaylı bakır | 0,6-0,9 mm | Kalay | Hızlı ama dengesiz | Kısa; kenarlar bükülür | Sunum, hafif kullanım |
| Bakır görünümlü çelik/alüminyum | - | Teflon veya seramik | Çelik gibi | Kaplama ömrü kadar | Bakır istemeyenler |
Yemeğe Göre En İyi Bakır Tava
"En iyi" tava, ne pişirdiğinize göre değişir. Sahanda yumurta ve menemen için düz tabanlı, alçak kenarlı 16-20 cm bakır yumurta tavası yeterlidir; iki kulplu sahan sofraya da gelir. Et kavurma, sote ve sulu yemek için 22-27 cm kapaklı tava ya da derin sahan gerekir. Sos ve balık için uzun saplı tek kulplu tava tercih edilir; kuymak ve mıhlama için kenarı yüksek, 20 cm mıhlama tavası vardır. Büyük aile ve kalabalık sofralar için 35-55 cm sac kavurma tavası kullanılır. Bütün bu modeller ölçüleriyle bakır tava kategorimizde listelenir; ölçü seçimini kişi sayısına göre bakır tava alırken dikkat edilmesi gerekenler yazımızda tablo halinde verdik.
Bakır Tava mı, Döküm mü, Çelik mi?
Üç malzemenin de yeri vardır. Döküm tava ısıyı yavaş alır, uzun tutar; mühürleme ve fırın için iyidir, ağırdır. Paslanmaz çelik dayanıklıdır ama ısıyı eşit dağıtmaz, yumurta yapışır. Bakır ısıyı en hızlı alır ve en hızlı bırakır; kısık ateşte hassas pişirmede, yumurtada, sosta ve şekerleme işinde rakipsizdir. Bu yüzden şekerciler ve pastaneler hâlâ bakır kap kullanır. Bakırın bakımı diğer ikisinden biraz fazladır: elde yıkanır, bulaşık makinesine girmez, dışı kararınca limon ve tuzla parlatılır.
Kaç Parça Almalı: Tek Tava mı, Set mi?
Bakır tavaya yeni başlayan için en mantıklı yol 18 veya 20 cm tek bir tavayla başlamaktır. Mutfağın tamamını bakıra çevirmek isteyenler için 3'lü setlerimiz iki ölçü grubunda hazırlanır: 14-16-18 cm küçük set ve 22-24-27 cm bakır tava seti. Setler tek tek alınan tavalardan daha uygun fiyatlıdır; isteyen tek tek alıp kendi setini de oluşturabilir. Fiyatı neyin belirlediğini bakır tava fiyatları rehberinde ölçü ölçü anlattık.
Alırken Sorulacak Beş Soru
- Levha kalınlığı kaç mm? (1 mm'nin altıysa pişirme için almayın.)
- İç yüzey ne ile kaplı? Kalaysa kurşunsuz saf kalay mı?
- Elde mi dövüldü, preste mi basıldı?
- Üretici mi, ithalatçı mı? Üretici tavayı yeniden kalaylayabilir.
- Ölçü kaç cm ve kaç kişilik?
Moda Bakır olarak 1986'dan beri Kahramanmaraş'taki atölyemizde tava, sahan ve tencereyi kendi ustalarımızla üretiyoruz; bakır levhayı Ramazan Usta şekillendirir, kalaylamayı Hayri Usta yapar. Tavayı aracısız, üretenden alırsınız; kalayı aşındığında aynı atölyede yenilenir. Kullanım kurallarını bakır tava nasıl kullanılır yazımızda, kalaylama sürecini bakır tava nasıl kalaylanır yazımızda bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
En iyi bakır tava markası hangisi?
Tek bir marka yoktur. İyi bakır tava gerçek bakırdan, en az 1 mm levhadan, elde dövülmüş ve içi kurşunsuz saf kalayla kaplanmış tavadır; bu ölçütleri sağlayan her üreticinin tavası iyidir.
Bakır tava kaç mm olmalı?
Günlük pişirme için en az 1 mm; kavurma ve büyük tavalarda 1,5 mm tercih edilir. Atölyemizde tava ve sahanlar 1-1,5 mm bakır levhadan dövülür.
Kalaylı bakır tava mı, çelik astarlı mı daha iyi?
Kalaylı tava ısıya daha hızlı tepki verir ve kalayı yenilenebilir; çelik astarlı tava aşınmaz ama astarı yenilenemez ve daha pahalıdır. Ev mutfağı için kalaylı dövme tava yeterli ve ekonomiktir.
Bakır görünümlü çelik tava bakır tava mıdır?
Hayır. Dışı bakır renkli, içi teflon veya seramik kaplı çelik ve alüminyum tavalar bakırın ısı iletimini vermez. Mıknatıs yapışıyorsa tava bakır değildir.
Bakır tava mı döküm tava mı daha iyi?
Hassas ve hızlı pişirmede (yumurta, sos, kavurma) bakır; uzun süre ısı tutması gereken mühürleme ve fırın işlerinde döküm daha iyidir.
Bakır tava seti mi, tek tava mı almalı?
Başlangıç için 18-20 cm tek tava yeterlidir. Tüm mutfak için 14-16-18 cm veya 22-24-27 cm 3'lü setler tek tek almaktan daha uygundur.
Bu yazı, 1986'dan beri Kahramanmaraş'ta bakır tava üreten Moda Bakır atölyesinin ustaları tarafından hazırlanmıştır.